Alles wat je wilt weten over wortels van kamerplanten
Bij het stekken van een Sansevieria zie je duidelijk de dikke wortelstok, de rizoom, waaruit de dunnere lichtbruine wortels groeien. Foto: Aline Bouma
Wortels zijn misschien niet het mooiste onderdeel van een kamerplant, maar wel één van de belangrijkste. Toch kijken de meeste plantenliefhebbers pas naar de wortels wanneer er iets misgaat. En dat is jammer, want wortels vertellen vaak als eerste hoe het met een plant gaat.
In dit artikel leer je hoe gezonde wortels eruitzien, hoe je wortelproblemen herkent en wanneer je je zorgen moet maken.
Waarom zijn wortels zo belangrijk?
Wortels zijn de basis van de plant. Ze hebben een belangrijke rol in het opnemen van water en voedingsstoffen uit de potgrond. Zonder wortels zou een plant niet kunnen groeien. Daarnaast slaat een plant energie op in de wortels. Soms in wortelknolletjes of bolletjes, soms gewoon in de wortel zelf. En wortels zorgen voor de stabiliteit van een plant. Een plant die goed geworteld is, zal minder snel omvallen en scheef zakken in de pot.
Wanneer wortels niet goed functioneren, zie je dat vaak terug in de bladeren. Gele bladeren, slappe bladeren of stilstaande groei beginnen regelmatig onder de grond.
Hoe zien gezonde wortels eruit?
Niet alle wortels zien er hetzelfde uit. Sommige zijn dik en licht van kleur, terwijl andere wortels juist donker en heel dun zijn, waardoor ze de structuur krijgen van een stevig spinnenweb. De belangrijkste overeenkomst is dat gezonde wortels stevig zijn. Ze voelen niet snotterig of verdroogd aan. Ze breken niet meteen af als je er voorzichtig aan trekt en ze zijn buigzaam.
Qua kleur kunnen wortel variëren van spierwit tot donker bruin, al zijn ze meestal licht van kleur. Gezonde wortels stinken niet. Ze ruiken hooguit naar bosgrond. Als er een rotte lucht uit walmt, dan zijn ze niet gezond.
Wanneer een plant op water groeit, groeien er meestal witte wortels aan de plant. Deze zien er dus anders uit dan de wortels die onder de grond groeien.
Hoe herken je ongezonde wortels?
Ongezonde of beschadigde wortels zorgen voor schade aan de plant boven de grond. De wortels kunnen immers niet meer goed water opnemen, of hebben te veel water opgenomen, waar de plant aan te leiden heeft. De meeste wortelproblemen ontstaan door te natte potgrond, slechte beluchting in de grond of door rouwvliegjes. Hieronder lees je de verschillende signalen die een plant boven de grond kan geven als het niet goed gaat met de wortels.
Veelvoorkomende signalen zijn:
gele bladeren
bladverlies
weinig tot geen groei, ondanks dat het wel het groeiseizoen is
slappe stengels
een muffe geur uit de pot
zwarte vliegjes rondom de potgrond
Heeft je plant één of meerdere van deze problemen? Dan is het tijd om de wortels te controleren.
Lees ook:
De wortel van de Hoya linearis zijn heel fijn, waardoor ze niet duidelijk te onderscheiden zijn tussen de potgrond. Foto: Aline Bouma
Hoe controleer je wortels zonder de plant uit de pot te halen?
Als je problemen aan je plant boven de grond hebt, is het tijd om de wortels te controleren. De duidelijkste manier om de wortels te controleren, is door de plant uit de pot te halen. Maar dat is niet altijd even makkelijk en je kunt hierdoor onnodig wortels beschadigen. Bekijk daarom je plant en de grond eerst zorgvuldig, voordat je hem uit de pot haalt.
Ruik de grond: een frisse geur of de geur van bosgrond is prima. Muffe lucht is vaak een slecht teken.
Bekijk en voel de grond: een heel donkere kleur kan betekenen dat de potgrond te nat is. Vooral als dit al lange tijd zo is. Gebruik een watermeter of een stokje om de potgrond dieper in de pot te controleren. Lees hier meer over watermeter en hoe je deze gebruikt.
Bij twijfel kun je de plant voorzichtig uit de pot halen om de wortelkluit te bekijken. Let hierbij op wortels die zacht zijn, of slijmerig. Wortels die uit elkaar vallen en wortels of potgrond waar een rotte geur uit komt. Ook als je ziet dat de potgrond kletsnat is, is het zaak om actie te ondernemen.
Soms zie je ook sporen van een oude wortelrotinfectie. Dan zie je verdroogde wortels die verkruimelen als je ze aanraakt. Soms loopt er nog een soort draad doorheen, de kern van de wortel. Deze wortels zijn geïnfecteerd geweest, maar doordat de verzorging daarna weer verbeterde en de plant niet meer te veel water kreeg, is de rot verdroogd en heeft de plant zich herstelt. Je kunt deze verdroogde worteleindes van de plant afknippen.
Wat is wortelrot en waardoor ontstaat het?
Wortelrot ontstaat als wortels te lang nat zijn geweest. Er komt dan onvoldoende lucht bij de wortels, waardoor ze kwetsbaar worden. Delen van de wortels sterven af en bacteriën en schimmels infecteren de plant. De rot kan verder de plant in trekken, met alle gevolgen van dien.
Vaak krijgen planten te vaak en te veel water waardoor de wortelrot ontstaat. Als de potgrond tussendoor geen kans krijgt om (licht) droog te vallen, wordt de hoeveelheid zuurstof in de grond niet aangevuld. De grond wordt als het ware te compact en de wortels krijgen te weinig lucht. Een pot zonder afwatering kan hieraan bijdragen, vooral als de plant die erin staat te veel water krijgt. Slechte kwaliteit potgrond die erg compact wordt werkt wortelrot in de hand. En ook een plant die in een te grote pot staat. De potgrond is dan te lang nat, terwijl de wortels van de plant het vocht niet op kunnen nemen. Dat trekt schimmels en bacteriën aan.
Hoe eerder je ingrijpt, hoe groter de kans dat je plant herstelt. Lees tips voor het redde van je plant in dit artikel: Zo red je je plant als je te veel water hebt gegeven.
De dikke wortelkluit van een ZZ-plant tijdens het verpotten. Deze wortels zijn zo sterk dat ze potten kunnen breken als een pot te klein is geworden. Deze plant is zeker toe aan een grotere pot.
Wanneer en waarom groeien wortels uit de onderkant van de pot?
Bij een pot met gaten onderin, zie je na verloop van tijd vaak wortels uit die gaatjes groeien. Dat kan een teken zijn dat je plant meer ruimte nodig heeft.
Maar geen paniek. Een paar wortels uit de drainagegaten betekenen niet automatisch dat je direct moet verpotten. Sommige wortels groeien sneller naar beneden en hebben nog voldoende ruimte in de pot om verder te groeien. Controleer eerst dus een paar dingen voordat je je plant meteen verpot.
Kijk naar het geheel: droogt de potgrond heel snel uit, waardoor je veel vaker water moet geven? Groeit je plant niet meer, terwijl het wel het groeiseizoen is? Dat zijn vaak tekenen dat de plant meer ruimte nodig heeft.
Als dit het geval is, haal je de plant even uit zijn pot. Als je ziet dat de pot helemaal vol zit met wortels, wordt het tijd om te verpotten.
Lees ook: Alles over het verpotten van je planten
Wat zijn luchtwortels?
Sommige planten maken wortels boven de grond. Een voorbeeld hiervan zijn luchtwortels. Je ziet deze bijvoorbeeld bij Monstera’s, Philodendrons en Epipremnums. Hun functie is het vastgrijpen aan de boomstam waar deze planten in de natuur tegenop klimmen. Ze kunnen ook wat vocht opnemen, maar ze worden in de woonkamer natuurlijk niet zo vaak nat als in het wild.
Luchtwortels zijn normaal en meestal geen teken van een probleem. Sommige kunnen meters lang worden. Dit kun je voorkomen door de plant ergens tegenaan te laten klimmen of de luchtwortel in de potgrond te steken, zodra deze lang genoeg is.
Hoya in het proces van overzetten op hydrocultuur
Wortels en hydrocultuur
Wortels die groeien op hydrocultuur zien er vaak anders uit dan wortels in potgrond. Dat is normaal. Ze zijn vaak witter en gladder, ze zijn beter aangepast aan de vochtige omgeving waar ze in staan. Dit geldt ook voor planten die helemaal op water staan, hydroponie, en stekjes op water.
De wortels van de planten op hydrocultuur groeien meestal nog sneller de pot uit. Zo kunnen ze een flink deel van het waterreservoir vullen. Bij deze planten geldt nog meer dat dit niet een teken is dat je je plant meteen een grotere pot moet geven. Deze waterwortels zitten nu eenmaal graag in het water. Pas als het reservoir veel sneller leeg is dan eerst, en ook de rest van het substraat flink doorworteld is, is het tijd om te verpotten.
Lees ook: Stap voor stap je kamerplant overzetten op hydrocultuur
Wanneer moet je de wortels van een kamerplant controleren?
Als je plant vrolijk aan het groeien is, gaat het meestal prima met de wortels en kan je je plant lekker laten staan in zijn pot. Als je een van de volgende symptomen ziet bij je kamerplant, kan het goed zijn om eens de wortels te controleren: veel bladeren die geel worden en afvallen, groei die plotseling stopt, een plant die slap hangt of grond die heel lang nat blijft. De reden hiervan kan liggen bij de wortels, dus dan wordt het tijd om ze even te controleren.
Is je plant gewoon gezond? Haal hem dan liever niet zomaar uit de pot. Hierbij kan je de wortels beschadigen en als je dat kunt voorkomen, is het beter.
Een truc om de wortels extra goed in de gaten te kunnen houden: doorzichtige plantpotjes.
Zo houd je wortels gezond
Voorkomen is altijd beter dan genezen, vooral het om de wortels van je plant gaat. Maak de kans op wortelrot zo klein mogelijk door goed voor je plant te zorgen. Gezonde wortels krijg je door je plant pas water te geven wanneer deze het nodig heeft. Giet dus niet klakkeloos een plens water in de pot, maar controleer de potgrond altijd van te voren.
Gebruik luchtige potgrond, deze droogt sneller op en zorgt voor de juiste verhouding tussen lucht en vochtigheid. Meer over verschillende soorten potgrond lees je hier. Kies een pot die niet te groot is, maar ook niet te klein. Bij het verpotten hoef je maar een paar centimeter extra ruimte te geven, zo voorkom je dat de potgrond te lang nat blijft.
Om de wortels extra goed in de gaten te kunnen houden, kun je doorzichtige plantenpotten gebruiken. Deze kun je zowel bij hydrocultuur gebruiken, zoals deze potten met waterreservoir van Sybotanica, als bij potgrond, zoals deze handige binnenpotjes. Het voordeel is dat je de wortels ziet ontwikkelen. Je ziet het ook als de potgrond te droog is en je weer water moet geven. Zo kun je de groei onder de grond veel beter in de gaten houden.
Gezonde wortels vormen de basis van een gezonde plant. Veel problemen die boven de grond zichtbaar worden, beginnen uiteindelijk onder de grond.
De meestgestelde plantenvragen over wortels
-
Veelvoorkomende signalen zijn gele bladeren, slappe groei, een muffe geur en wortels die zacht of slijmerig aanvoelen. Helemaal zeker weet je het pas wanneer je de wortels bekijkt.
-
Ja, mits je er op tijd bij bent. Gezonde worteldelen kunnen nieuwe wortels vormen nadat aangetaste delen zijn verwijderd en de groeiomstandigheden zijn verbeterd.
Als alle wortels al weggerot zijn, wordt het wel lastig voor een plant om te herstellen.
-
Dat betekent meestal dat de plant de beschikbare ruimte goed benut. Het is vaak een teken dat de plant binnenkort een grotere pot kan gebruiken.
-
Nee. Sommige planten hebben van nature lichtbruine wortels. Let vooral op de stevigheid van de wortels. Gezonde wortels voelen stevig aan, ongezonde wortels zijn vaak zacht of slijmerig.
-
Alleen wanneer daar een reden voor is, bijvoorbeeld bij groeiproblemen, gele bladeren of langdurig natte grond. En tijdens het verpotten kijk je ook of de plant gezonde wortels heeft.
Gerelateerde blogs
Plantenvraag: Wat moet ik weten over verschillende soorten potgrond?
Kun je planten zonder binnenpot in een dichte pot verpotten?
Duurzame potgrond: voor & nadelen van biologische potgrond, turfvrije potgrond en kokosvezel.
Wil je meer leren over de lichtbehoefte van jouw kamerplanten?
Bekijk dan mijn boek Een huis vol planten. In dit boek leer ik je alles over de lichtinval in je huis. Je leert het licht in je huis te analyseren, om zo je kamerplanten en hun lichtbehoeftes beter te begrijpen. Je kamerplanten staan nooit meer op een te lichte of te donkere plek: voortaan weet je precies welke plant op welke plek in je huis gelukkig wordt!
Bekijk mijn boek Een huis vol planten op Bol
